Noter ve yeminli tercüman ücretleri: yabancıya satışta 2026 hesabı

Türkiye'de noter ücreti ile yeminli tercüman ücreti iki ayrı fiyatlandırma rejimidir ve yabancı alıcıya yönelik yayınlar bu ikisini tek rakamda topladığı için aynı belge hakkında 3.000 TL ile 25.000 TL arasında değişen tahminler dolaşıyor. Noter tarafı zaten teklif edilmez, hesaplanır: 30 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2026 Noterlik Ücret Tarifesi'nin 1. maddesi, noterin kendi ücretini Harçlar Kanunu uyarınca tahsil edilen harcın yüzde 30'u olarak belirler ve işlem başına 58,82 TL taban koyar. Tek imzalı bir vekaletname bu yüzden 298,00 TL değerli kâğıt bedeli, 307,90 TL harç, 92,37 TL noter ücreti ve ücrete tabi her sayfa için 80,68 TL taşır; damga vergisi ise hiç taşımaz, çünkü vekaletname Damga Vergisi Kanunu'na ekli tabloda sayılan kâğıtlardan değildir. Tercüman tarafında buna benzeyen hiçbir şey yoktur: tarifedeki sayfa başına 667,67 TL noterin yaptığı işi fiyatlandırır ve Yönetmeliğin 96. maddesi bu paranın noterlik dairesinin geliri, tercümana ödenenin ise o dairenin gideri olduğunu kayda geçirir. Yeminlilik sıfatını Türkiye'de bir mahkeme veya bakanlık değil tek tek noterler verir; 96. madde, yemin zaptı kendi dosyasında bulunmayan bir tercümana çeviri yaptırmayı noter bakımından yasaklar ve bu, yabancı alıcıların bildiği Alman, İspanyol ve İsveç sistemlerinin tam tersidir. İki kural tercümanı tercih olmaktan çıkarıp zorunlu kılıyor: Noterlik Kanunu'nun 74. maddesi Türkçe bilmeyen ilgili için andlı tercüman arar, tapu mevzuatı ise tercümanı resmî senedin imzacısı yapar ve kimlik bilgileriyle yerleşim yeri adresini senede yazdırır. Aritmetiğin tamamen durduğu tek yer taşınmaz satış sözleşmesidir: noter ücreti değerin binde biridir, üst sınırı 4.000 TL'dir ve bu tavan yaklaşık 71.450 euronun üzerindeki her taşınmazda bağlar.

Yabancıya satışta noter ne yapar, mülkiyeti kim devreder?

Noter, belge düzenleyen ve onaylayan bir kamu görevidir ve taşınmazın mülkiyetini devretmez. Mülkiyet, kayıt sicile yazıldığı anda Tapu Müdürlüğü'nde geçer. Noterin ürettiği şey tapuya ulaşan evraktır: vekaletname, taşınmaz satış vaadi sözleşmesi, imza onayları ve onaylı tercümeler.

1 Ocak 2023'ten beri noter evrak hazırlamaktan fazlasını da yapabiliyor. 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 61/A maddesi, satış sözleşmesinin kendisini noterin düzenlemesine izin verir ve o sözleşme tescilin dayanağını oluşturur. Tescili yine Tapu Müdürlüğü yapar ve başvuruyu yine reddedebilir. Gayrimenkul satış sözleşmesinde neler olmalı sorusu bu yüzden noterde başlayıp tapuda bitiyor.

Antalya'nın Alanya ilçesinde yabancı bir alıcı tek bir alım boyunca noteri genellikle iki üç kez görür. İlk ziyaret, alıcı devirden önce ülkeden ayrılacaksa vekaletnameyi üretir. İkincisi satış sözleşmesini veya satış vaadini üretir. Üçüncü ziyaret ancak bir şeyin azledilmesi ya da yeniden onaylanması gerektiğinde ortaya çıkar.

Yeminli tercüman nedir, kim yemin ettirir?

Türkiye'de yeminli tercüman, tek bir noterin huzurunda yemin etmiş kişidir ve bu sıfatı veren hiçbir devlet kurumu yoktur. Noterlik Kanunu Yönetmeliği'nin 96. maddesi usulün tamamını ortaya koyar. Noter, kişinin dili gerçekten bildiğine diploma veya başka belgeleri inceleyerek "yahut da diğer yollarla ve hiçbir tereddüde yer kalmayacak şekilde" kanaat getirmek zorundadır. Sonra usul hükümlerine göre yemin ettirir ve bunu bir tutanağa geçirir.

Tutanağın içeriği sabittir. Tercümanın adı ve soyadı, doğum tarihi, iş adresi, yerleşim yeri adresi, öğrenim durumu, hangi dilleri ve yazıları bildiği, noterin bu kanaate nasıl vardığı, yeminin metni ve tarih yazılır. Tutanağı noter de tercüman da imzalar.

Türkiye bu yüzden Almanya, İspanya ve İsveç'in tersi bir modeli işletiyor; o ülkelerde sıfatı bir kamu kurumu verir ve listesini yayımlar. Türkiye'de sıfat, bir noterlik dairesinin içindeki kâğıt dosyayla birlikte dolaşır.

Almanya'dan gelen alıcı, sorgulayabileceği bir mahkeme atamasını bekler. Türk yeminli tercümanının sorgulanacak ulusal sicili yoktur, çünkü yetki hiçbir zaman ulusal olarak verilmemiştir.

Her yeminli tercüman her noterde çalışabilir mi?

Hayır, ve Yönetmelik bunu bir yasak biçiminde söylüyor: noter, yemin zaptı kendi dosyasında bulunmayan kişiye çeviri yaptıramaz. 96. madde her noterlik dairesinin kendi tercümanlarının yemin zabıtlarını ayrı bir dosyada tutmasını arar, sonra zaptı o dosyada olmayan kimsenin kullanılamayacağını ekler.

Pratik sonuç tek yönde işliyor. Noterden onaylı tercüme istiyorsanız noter kendi yeminli listesinden seçer. Gişeye kendi tercümanınızı getirip o işlem için orada yemin ettiremezsiniz. Alanya'da üç ayrı noterle düzenli çalışan bir tercüman üç kez yemin etmiştir.

1. madde, yerelde uygun tercüman bulunmayan hali karşılar. Çeviri, bulunduğunuz yerdeki noterde yapılamıyorsa o noter işi başka yerdeki bir noter aracılığıyla yürütebilir. 2026 tarifesi bunu işlem başına 18,00 TL aracılık ücreti olarak fiyatlandırır; yani yönlendirmenin kendisi neredeyse bedavayken çeviri tam olarak ücretlendirilmeye devam eder.

Hangi noterlik dairesinin dosyayı yürüteceğine, herhangi bir çeviri sipariş etmeden önce karar verin. Belgeyi kendi başına çevirtip sonra notere kaşe için giren bir alıcı, 96. maddenin anlattığından farklı bir hizmet istiyordur ve o farklı hizmetin fiyatı ayrıca belirlenir.

Tapuda ve noterde tercüman zorunlu mu?

Noterlik Kanunu'nun 74. maddesi takdir bırakmıyor: ilgili Türkçe bilmediği takdirde andlı bir tercüman da bulundurulur. Noterin bundan vazgeçme imkânı da, yerine iki dil bilen bir tanıdığı kabul etme imkânı da yoktur, çünkü kanun andlı, yani yeminli diyor.

Tapu tarafı aynı kuralı daha ağır bir sonuçla uyguluyor. 10 Kasım 2009 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan, tapu müdürlüklerince düzenlenen resmî senetlere ilişkin Yönetmelik, taraflardan biri Türkçe bilmiyorsa yeminli tercüman arar ve o tercümanı imzacı yapar: tanıklar ve tercüman resmî senedi imzalar, kimlik bilgileri ile yerleşim yeri adresleri senede yazılır. Aynı Yönetmelik senedin imzadan önce herkesin huzurunda Türkçe okunmasını da zorunlu tutar. Tapu devri randevu günü bu yüzden tercümanın da takvimine bağlıdır.

Banka ve vergi dairesi iki kuralın da dışında kalıyor. Türk aklama ile mücadele mevzuatı bankanın yabancı müşteriyi nasıl tespit edeceğini düzenler ve tercüman hakkında hiçbir şey söylemez; dolayısıyla şubenin tercüman istemesi hukuki zorunluluk değil şube politikasıdır.

Yalnızca tapudaki rol hukuki bir iz bırakıyor. Tapu randevusundaki tercümanın adı ve yerleşim yeri adresi imzalanan senede geçer, yani o andaki bir yanlış çeviri kime ait olduğu belli bir hatadır. Banka gişesinde buna benzeyen hiçbir şey yoktur, dolayısıyla hesap açmaya yardım eden bir tercüman hiçbir belgede iz bırakmaz.

Hangi belgeler için yeminli tercüme isteniyor?

Yabancı dildeki bir belge, bir Türk makamının onu okuması gereken her durumda yeminli Türkçe tercüme ister; apostil zinciri ise yalnızca yurt dışında imzalanmış belgelere bağlanan ayrı bir şarttır. İkisi sık sık aynı kâğıtta birlikte dolaştığı için karışıyor.

Türkiye'deki alım evrakı işleme göre dört gruba ayrılır.

Türk noterinde düzenlenen vekaletname apostil yolunun tamamından kurtarır, çünkü belge doğduğu andan itibaren Türkçedir. Alıcının kendi ülkesindeki noterde düzenlenen vekaletname ise yurt dışında tasdik, sonra yeminli Türkçe tercüme, sonra bir kurye hareketi gerektirir ve fotoğraf ile düzenleme biçimine ilişkin Türk şekil kurallarını yine karşılamak zorundadır. Türk makamının kendisinin ürettiği kalemler bu listede yer almaz; yabancı vergi kimlik numarası doğrudan Türkçe doğduğu için ne tercüme ne apostil ister. Pasaport tercümesi ile apostil yolu ayrıca ele alınmayı hak ediyor, çünkü sıra ve düzenleyen makam ülkeden ülkeye değişiyor.

Noter ücreti nasıl hesaplanır?

Noterin kendi ücreti teklif edilmez, hesaplanır: 2026 Noterlik Ücret Tarifesi'nin 1. maddesi bu ücreti, noterin Harçlar Kanunu uyarınca tahsil ettiği harcın yüzde 30'u olarak belirler ve işlem başına 58,82 TL taban koyar. Tarife 30 Aralık 2025 tarihli ve 33123 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı, 16. maddesi de 1 Ocak 2026'da yürürlüğe soktu.

Bu tek cümle, yayımlanmış tahminlerin neden birbirini tutmadığını açıklıyor. Noter bir fiyat seçmiyor. Noter, Harçlar Kanunu'nun zaten belirlediği bir sayıya yüzde uyguluyor ve o sayı belgenin türüne, beyan edilen değere ve imza sayısına göre değişiyor.

Gişede ödediğiniz şey hukuken birbirinden ayrı dört kalem içeriyor. Noterlik Kanunu'nun 118. maddesi ayrımı doğrular: kendi kanunları gereğince ödenmesi gereken vergi, harç ve değerli kâğıt bedelleri makbuz karşılığında tahsil edilir.

Damga vergisi çoğu zaman beşinci kalem olarak sayılır ve genellikle uygulanmaz. Damga Vergisi Kanunu'nun 1. maddesi yalnızca kanuna ekli tabloda sayılan kâğıtları vergilendiriyor ve tablonun belli bir parayı ihtiva etmeyen kâğıtlara ayrılan bölümü üç kalem taşıyor: tahkimnameler, sulhnameler ve turizm işletmeleri ile seyahat acentelerinin aralarında düzenledikleri kontenjan sözleşmeleri. Vekaletname bunların arasında değildir.

2026 noter ücret tarifesi, kalem kalem

Tarife on altı maddedir ve noterin yaptığı her hizmeti fiyatlandırır; yabancı alıcıyı en çok ilgilendiren kalem sayfa başına 667,67 TL olan çevirme ücretidir. Aşağıdaki her rakam 30 Aralık 2025'te yayımlanan tarifeden geliyor ve 1 Ocak 2026'dan bir sonraki tarife yürürlüğe girene kadar geçerli.

1. madde sayfanın ne olduğunu tanımlar ve tanım beklenenden geniştir. Yazı ücreti, asıl ve ilgiliye verilen örneklerin yanı sıra dairede kalan örnek için de alınır; yani bir örneği dairede kalan iki sayfalık bir senet, iki değil dört ücretli sayfa üretir. Onaylama ve tasdik şerhleri için yazı ücreti alınmaz.

1. maddenin aritmetiği değiştiren kendine ait bir kuralı var. Yönetmeliğin 96. maddesi, çevirme ücretinin çevrilmesini istediğiniz belgenin sayfalarına göre değil çeviri bittikten sonra noterin bastığı değerli kâğıt sayfalarına göre hesaplanacağını söyler. Sık yazılmış bir yabancı sayfa iki Türkçe sayfaya dönüşür ve kimse size farklı bir fiyat söylemeden ücret ikiye katlanır.

Vekaletname ücreti 2026'da ne kadar?

Tek imzalı bir vekaletname Türk noterinde sabit kalemlerde yaklaşık 1.021 TL tutuyor; bu, 28 Ağustos 2026 tarihli Merkez Bankası döviz alış kuru olan 55,9845 ile yaklaşık 18 euro eder ve çeviri buna henüz eklenmemiştir. Rakam yeniden üretilebilir, çünkü girdilerin hepsi yayımlanmış durumda.

Örnekteki alıcı bir vekaletname veriyor, bir kez imzalıyor ve senet, bir örneği dairede kalacak şekilde iki sayfa tutuyor.

Sonra dil katmanı geliyor ve belgenin kendisinden pahalıya oturuyor. Türkçe okumayan bir alıcının senedi anladığı bir dilde de görmesi gerekir ve bu çeviriyi noter üretiyorsa tarife uygulanır. İki sayfa basılı Türkçe çıktı 4. madde uyarınca 1.335,34 TL üretir; Harçlar Kanunu ise yabancı dildeki belgelerin tercüme ve suretleri için sayfa başına 104,00 TL harç ekler, bu da 208,00 TL eder. Toplam 2.564,33 TL'ye, 28 Ağustos 2026 kuruyla yaklaşık 46 euroya çıkar.

1. madde on satır ve daha az yazılı sayfalarda çevirme ücretini yarıya indirir ve bu yarı oran tarifedeki tek yoğunluk kuralıdır. Belgeleri düşük yoğunluklu ve yüksek yoğunluklu diye derecelendirip sözleşmelerde ücreti ikiye katlayan fiyat listeleri, tarifeyi değil ticari bir uygulamayı anlatıyor; çünkü tarife bir sayfadaki satırları ve çıktı sayfalarını sayar, orada durur.

Türkiye'den çıkmış bir alıcı için üçüncü bir yol var. Yurt dışındaki bir Türk konsolosluğu aynı vekaletnameyi düzenleyebilir; bu, apostil zinciriyle yeminli tercümeyi birlikte ortadan kaldırır, çünkü konsolosluk doğrudan Türkçe belge üretir. Konsolosluk harçları piyasa kuru yerine kendi dönüşüm kuralını izliyor: Harçlar Kanunu, 1 Ocak 2026'dan itibaren yapılan işlemlerde Türk kariyer ve fahri konsolosluklarının 1 Amerikan doları için 43,05 TL kuru ile 1,850 katsayısını uygulayacağını kaydeder; ikisi de 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 99 seri numaralı Tebliğ ile belirlendi. Konsolosluk rakamını, yolculuğun pahalı seçenek olduğunu varsaymak yerine Türk noteri rakamıyla karşılaştırın; yabancıya vekaletname ile tapu devri her iki yoldan da yürüyor.

Hukuken bağlayıcı belgeyi üretmek Ağustos 2026 itibarıyla yaklaşık 18 euro tutuyor. Alıcının okuyabileceği bir dile çevirmek yaklaşık 28 euro daha ekliyor, yani çeviri faturanın yarısından fazlasını oluşturuyor. Alıcının burada kontrol edebildiği tek değişken sayfa sayısıdır ve alım için gereken bütün işlemleri kapsayan tek bir vekaletname, üç dar vekaletnameden daha az ücretli sayfa üretir. Kapsamın nasıl yazılacağı tapu vekaletnamesi ve özel yetkiler konusunun kendi meselesidir.

Taşınmaz satış sözleşmesinde noter ücreti 2026'da neden 4.000 TL'de duruyor?

Taşınmaz satış sözleşmesinde noterin ücreti, taşınmazın bedeli ne olursa olsun 4.000 TL ile sınırlıdır ve noter o sözleşme için başka hiçbir ücret alamaz. 2026 tarifesinin 1. maddesi ücreti satış bedelinin binde biri olarak belirler, sonra 500 TL taban ile 4.000 TL tavan koyar ve noterlerin o fıkrada belirlenenin dışında ücret alamayacağı cümlesiyle kapatır.

200.000 euroluk bir dairede aritmetik kısa sürüyor. 28 Ağustos 2026 tarihli Merkez Bankası döviz alış kuru olan 55,9845 ile bedel yaklaşık 11.196.900 TL eder. Bunun binde biri 11.196,90 TL'dir, tavanı aşar, dolayısıyla noter 4.000 TL, yani yaklaşık 71 euro alır.

Tavan bu fiyat noktasının çok altında bağlamaya başlıyor. Binde bir oranıyla tavan ücrete karşılık gelen taşınmaz değeri 4.000.000 TL'dir, bu da 28 Ağustos 2026 kuruyla yaklaşık 71.450 euro eder. Yabancı bir alıcının baktığı hemen her Alanya dairesi bu çizginin üstünde durur, yani hemen her yabancı alıcı yüzde değil sabit tavanı öder.

Noterlik Kanunu'nun 61/A maddesi aynı sözleşmeden iki kalem daha çıkarıyor. Yalnızca Harçlar Kanunu'na göre tapu harcı alınır, sözleşme damga vergisinden ve buna ilişkin kâğıtlar değerli kâğıt bedelinden müstesnadır. Ortadan kalkmayan tek maliyet, beyan edilen değerin yüzde 4'ü olan tapu harcıdır; o bir hazine kalemidir ve sözleşmenin nerede imzalandığından etkilenmez. Alım bütçesinin geri kalanı Alanya'da alım maliyetlerinin tamamı içinde duruyor.

Yeminli tercüman ücreti neden tarifede yazmıyor?

2026 tarifesindeki sayfa başına 667,67 TL, noterin sizden aldığı ücrettir, tercümanın sizden aldığı ücret değildir ve ikincisini belirleyen hiçbir Türk tarifesi yoktur. Yönetmeliğin 96. maddesi ayrımı açıkça yapıyor: ilgilisinden alınan çevirme ücreti noterlik dairesinin geliridir, noterin tercümana ödediği ise o dairenin gideridir.

Aynı kelimenin altında bu yüzden iki ayrı ticari ilişki duruyor. Birincisinde notere talimat verirsiniz, fiyatı tarife belirler ve noter tercümana kendi gelirinden öder. İkincisinde doğrudan bir tercüme bürosuna talimat verirsiniz, tarife hiç uygulanmaz ve fiyat piyasanın verdiği olur.

Yabancı alıcılar için yayımlanan tercüme maliyetlerinin bu kadar dağınık çıkmasının sebebi budur. Kaynaklar farklı işlemleri anlatıp onları tek bir işlemmiş gibi fiyatlandırıyor.

Herhangi bir tercüme teklifini kabul etmeden önce üç şey sorun. Fiyatın kaynak sayfa başına mı yoksa Türkçe çıktı sayfası başına mı olduğunu sorun, çünkü Yönetmeliğin 96. maddesi çıktıyı sayıyor. Noter onayının dahil mi yoksa ayrı mı faturalandığını sorun, çünkü onay bir tarife kalemidir, tercümenin kendisi değildir. Noterde veya tapuda hazır bulunmanın ayrı bir kalem olup olmadığını sorun, çünkü randevuda tercümanlık yapmak masada belge çevirmekten farklı bir hizmettir.

Yayımlanmış noter ücreti tahminleri neden birbirini tutmuyor?

Tahminler birbirini tutmuyor, çünkü girdileri değil sonuçları aktarıyorlar ve aynı işlem, değere, sayfa sayısına ve imza sayısına göre farklı toplamlar üretiyor. Yabancı alıcılara yönelik İngilizce kaynaklarda 2026 için yapılan bir tarama, aynı hizmet diye anlatılan şey hakkında birbiriyle bağdaşmayan dört aralık veriyor.

Bir rakam tarifeye karşı test edilebiliyor. Türk noterleri hakkında geniş dolaşımdaki 2026 tarihli bir rehber tercüme onayını 300 ila 500 TL olarak fiyatlandırıyor, tarifenin tek sayfalık çevirme ücreti ise 667,67 TL. Verilen aralık, anlattığını iddia ettiği hizmetin tek bir sayfası için kanunun belirlediği ücretin altında kalıyor.

Bu kaynakların hiçbiri sahtekâr değil. Birinin ödediği şeyi aktarıyorlar ve o şey, bir tercümanın özel ücretini, bir acentenin koordinasyon bedelini ve tarife kalemlerini tek rakamda topluyordu. Bunları ayırmanın tek yolu kendi makbuzunuzu okumaktır; Noterlik Kanunu'nun 118. maddesi makbuz alacağınızı güvence altına alıyor, çünkü vergi, harç ve değerli kâğıt bedelleri makbuz karşılığında tahsil ediliyor.

Tercümanı kim seçer: alıcı, noter, yoksa emlakçı?

Türk hukuku noterin kendi kâtibini ve tarafların yakın hısımlarını tercümanlıktan yasaklıyor, satıcının veya emlakçının sağladığı tercüman hakkında ise hiçbir şey söylemiyor. Noterlik Kanunu'nun 76. maddesi yasaklılık hallerini sayar ve liste, güvence olarak değil bir test olarak okunmayı hak eder.

Bir tercüman; kendisi ilgili taraf olduğu, taraflardan birinin eşi olduğu veya olmuş olduğu, taraflardan birine üçüncü dereceye kadar kan hısımı ya da ikinci dereceye kadar kayın hısımı olduğu, noterin kâtibi veya çalışanı olduğu, yahut bu ilişkilerden birinde bulunan kişinin vekili sıfatıyla hareket ettiği noterlik işlemine katılamaz.

Boşluk, liste dikkatle okununca görünür hale geliyor. Daireyi satan geliştiricinin çalıştırdığı bir tercüman bu kategorilerin hiçbirine girmiyor. Tapu tarafındaki Yönetmelik de aynı boşluğu bırakıyor, çünkü yeminli tercüman arayıp onu senedin imzacısı yaparken tercümanı kimin sağlayacağını söylemiyor.

Pratik cevap, bizimki dahil her acentenin çıkarına ters düşüyor. Senedi tercüme eden kişi, sonunda neye sahip olunacağına karar veren şartları anlatıyordur ve tarife o kişinin hazır bulunmasını altı haneli bir alım bedeline karşı birkaç yüz liraya fiyatlandırıyor. Tercümanı alıcının kendisinin tutması, kaçınmaya değer tek düzeni ortadan kaldırır: odada Türkçe metnin ne dediğini söyleyebilen tek kişinin parasını karşı tarafın ödediği düzeni. Emlakçı seçerken nelere dikkat edilmeli sorusunun en somut karşılığı burada.

Tercümanın imzası onu neye bağlar?

Noterlik Kanunu'nun 103. maddesi, noterin tercüme şerhinde tercümanın kimliğinin ve adresinin bulunmasını, şerhin tarih atılıp noterce imzalanıp mühürlenmesini arıyor; yani yanlış bir tercümenin izi sürülebilir bir sahibi oluyor. Şerh bir kişiyi adlandırır ve onu tek bir belgenin tek bir çevirisine bağlar; bir tercümeyi aylar sonra denetlenebilir kılan şey budur.

Tapuda taahhüt daha ileri gidiyor. Tercüman resmî senedin kendisini imzalar ve senet, tercümanın kimlik bilgileriyle yerleşim yeri adresini tarafların bilgileri yanında kaydeder. Senedin bir şey söylediğini iddia ederken metnin başka bir şey söylediği durumda tercüman, aksini kanıtlayan belgeyi kendi eliyle imzalamıştır.

Şerhi gişeden ayrılmadan okuyun. Bir ad ile bir adresin yer aldığını, noterin tarihi ile mührünün bulunduğunu ve tercümenin sayfalarının teslim edilen aslın sayfalarıyla örtüştüğünü kontrol edin. 103. maddedeki şerh olmadan geri gelen bir tercüme, onaylı tercüme değil bir kâğıt parçasıdır; bunu masada fark etmenin bedeli yoktur, tapuda fark etmenin bedeli büyüktür.